Bağdat'ın Yağmasından Sonra Dicle Kıyısı

Orta uzaklığı geniş, ağır akan bir nehir doldurur; iki yanda düz alüvyon kıyılar ve kıyı boyunca hurma ağaçları, bir dağ ya da çöl vadisi değil, Mezopotamya ovasından geçen Dicle.

Suyun kenarındaki çamura yarı gömülü, kavrulmuş yazma yaprakları; kararmış ve kıvrılmış. Bazı sayfalar hâlâ Kûfî ve erken Nesih hatlarıyla okunaklı Arap yazısı gösterir; diğerleri küle dönmüştür. Nehir yüzeyi, suya batmış kitaplardan hâlâ sızan mürekkebin koyu çizgilerini taşır.

Yırtık deri kitap ciltleri, sırtları yarılmış, kıyı boyunca dağılmış yatar. Deri, sonraki Memlûk ya da Osmanlı işçiliğinden çok Abbâsî ciltçiliğine özgü geometrik damgalı panel desenleriyle işlenmiştir.

Bir hurma korusunun ötesinde, yarılmış şehir surlarının silüeti ve büyük, pişmiş tuğla bir külliyenin içi boşaltılmış kabuğu göğe karşı için için yanar, sivri kemerli açıklıklar ve desenli tuğla işçiliği, Osmanlı Bağdat'ının sonraki kubbeleri ve kalem minareleri değil, on üçüncü yüzyıl Irak yapısıyla tutarlıdır.

Çamurda kırık bir pirinç usturlap yatar, örümceği (rete) bükülmüş, Arapça oyma ölçek işaretleri hâlâ görünür, Abbâsî ilim kütüphaneleriyle ilişkilendirilen türden bir bilimsel alet.

Dar, üç tüylü gövdeli atılmış oklar ve boynuz ile sinirden kırık bir kompozit yay ucu, döküntülerin arasında yatar, aynı yüzyılın daha ağır Memlûk mızrakları ya da Haçlı demir arbalet okları değil, bozkır süvarisi teçhizatı.

Şehir silüeti boyunca birçok noktadan, düşük yoğunlukta siyah duman sütunları yükselir; ateşler yeni tutuşturulmuş değil, çoktan günler öncesinden kalmadır, şehir, saldırı ânında değil, sürekli bir yağmanın ardından gelen hâldedir.

Ayakta duran duvarların ya da sağ kalan gözetleme kulelerinin hiçbir yerinde siyah Abbâsî sancakları asılı değildir, bu başkenti beş yüzyıl boyunca belirlemiş hanedan rengi göze çarpacak biçimde yoktur ve henüz yerine bir sancak da yükseltilmemiştir.