Selçuklu
Kösedağ Savaşı
Moğollar Rum Selçuklularını kırar, 1243 MS
hicrî 641 / 1243 MS
Eğitici tarihî canlandırmaNerede
Kösedağ, Sivas'ın doğusunda, Anadolu'da
39.9500, 37.9300 · OpenStreetMap'te görüntüle
Arka plan
Anadolu'daki Selçuklu Türklerinin devleti olan Rum Sultanlığı, on üçüncü yüzyılın başlarında bir güç, zenginlik ve kültür doruğuna ulaşmıştı; şehirleri camiler, medreseler, hastaneler ve kervansaraylarla bezeli, toprakları müreffeh ve iyi yönetilmişti. Ama aynı yıllarda, İran'ı ve doğu Müslüman topraklarını istila etmiş olan Moğollar batıya bastırıyordu ve 1243'te kumandan Baycu önderliğinde bir Moğol ordusu Anadolu'ya ilerledi. Selçuklu sultanı II. Gıyâseddin Keyhüsrev, müttefikler ve ücretli askerlerle kabarmış büyük bir orduyla onları, Sivas'ın doğusunda çıplak bir dağ yaylası olan Kösedağ'da karşıladı. Savaş, Selçuklular için bir felaket oldu: sultanın ordusu, çok daha kalabalık olsa da kötü sevk edilmişti ve genç sultan cesaretini yitirdi; bir Moğol şaşırtması Selçuklu öncüsünü karışıklığa düşürünce büyük ordu neredeyse gerçek bir savaş olmadan bozulup kaçtı, ordugâhını ve hazinesini bıraktı. Yenilgi, Rum Sultanlığı'nın itibarını ve gücünü bir darbede paramparça etti. Selçuklu sultanları boyun eğmeye, haraç ödemeye ve ondan sonra yalnız Moğolların vasalları olarak hüküm sürmeye mecbur kaldı; ve sonraki on yıllar boyunca, Moğol metbuluğu ve Selçuklu hanedanının zayıflığı merkezî otoritenin ufalanmasına izin verdikçe, Anadolu bağımsız Türkmen beyliklerinden bir kırk yamaya bölündü. Bu parçalanmadan, kuzeybatıda küçük bir serhat beyliğinden, Osman'ın hanedanı zamanla Osmanlı İmparatorluğu'nu kurmak üzere doğacaktı. Bu yüzden Kösedağ bir dönüm noktası olarak hatırlanır: Rum Selçuklularının düşüşü ve dolambaçlı bir yoldan Osmanlılara götürecek uzun çağın açılışı. Bu sahne, Kösedağ'da karşı karşıya gelen iki orduyu tasvir eder; şiddet dehşet verici ayrıntı olmadan gösterilir.
Ne görüyorsun
Anadolu'nun kalbinde, taş döküntüsü ve dağ geçitlerinden yüksek, çıplak bir yayla; soğuk ve ağaçsız; iki büyük ordunun bir dağın önünde boş, taşlı bir zemin üzerinde karşı karşıya geldiği yer.
Bir yanda bir Müslüman sultanlığın görkemli ve kalabalık ordusu; öte yanda Moğolların daha sert, daha hızlı atlı okçuları, daha az ama disiplinli ve korkunç; at kuyruğu tuğları ve kartal kalkanı, bozkır istilacılarını gösterir.
Bu, Kösedağ savaşıdır; Moğolların, Anadolu'nun büyük Türk gücü olan Selçuklu Rum Sultanlığı'nın ordusunu paramparça ettiği ve o mağrur ve kültürlü devleti haraçgüzar olarak boyunduruğu altına aldığı yer.
Büyük ama kötü sevk edilmiş Selçuklu ordusu, genç sultanı cesaretini yitirip kaçınca neredeyse gerçek bir savaş olmadan bozulur; bozgun, Anadolu'yu Moğollara açar ve Selçuklu devletinin uzun çöküşünü başlatır.
Bu yenilginin başlattığı Selçuklu gücünün harabesinden, ülke sonraki nesiller boyunca bir Türkmen beylikleri kırk yamasına bölünecek; bunlardan birinden, kuzeybatıda, Osman'ın hanedanı zamanla doğacaktı.
1243'teki Kösedağ savaşı vakayinâmelerde kaydedilir. Sahne, yayladaki iki orduyu tasvir eder; hiçbir fert suretiyle gösterilmez ve şiddet dehşet verici ayrıntıyla gösterilmez.
Daha fazla okuma ve çapraz referanslar
İbn Bîbî ve Rum Selçuklu vakayinâmeleri: Asıl Selçuklu kaynağı. Savaş, sultanın kaçışı ve Moğollara boyun eğiş için kullanıldı. Güveni yüksek.
Rum Sultanlığı'nın ve Moğol fetihlerinin tarihleri: Selçuklu devletinin doruğu ve düşüşü ile Moğolların Anadolu'ya ilerleyişi için kullanıldı. Güveni yüksek.
Selçuklu sonrası Anadolu beylikleri ve Osmanlıların yükselişi üzerine incelemeler: Türkmen beyliklerine bölünme ve Osmanlıların nihaî doğuşu için kullanıldı. Güveni yüksek.
Kösedağ yaylası (coğrafî bağlam): Çıplak Anadolu dağ ülkesi tasviri sınırlandırır; savaşın tam yeri tartışmalıdır.
GeoSiyer'de buna benzer mekânları tahmin et
İslam tarihinden 360° bir sahneye dal ve nerede — ve ne zaman — gerçekleştiğini haritada işaretle.
GeoSiyer'i Oyna