Çerkeslerin Sürgünü

Kendilerine Adıge diyen Çerkesler, kuzeybatı Kafkasya'nın, Avrupa ile Asya'nın sınırındaki dağların ve Karadeniz kıyısının yerlisi, eski çağlardan beri orada yaşamış Müslüman halklar topluluğudur. On dokuzuncu yüzyıl boyunca onyıllarca, genişleyen Rus İmparatorluğu'nun Kafkasya'yı güneye doğru fethine uzun ve acı bir savaşla direndiler; ve sonunda, 1864'te, o direniş kırılıp Rus fethi tamamlanınca, imparatorluk Çerkesleri yalnız boyun eğdirmeye değil, onları topraklarından büsbütün çıkarmaya karar verdi. Geniş bir sürgün kampanyasında Rus kuvvetleri Çerkes köylerini yaktı ve halkı, yüz binlercesini, dağlarından Karadeniz kıyısına, deniz yoluyla Osmanlı topraklarına sürülmek üzere indirdi. Istırap muazzamdı: büyük sayılar, yurtlarının yıkımında, uzun zorunlu yürüyüşte ve kıyıda geçiş için çoğu kez haftalarca bekledikleri çaresiz, kalabalık, hastalıklı kamplarda öldürüldü ya da açlıktan, soğuktan ve hastalıktan öldü; ve sonunda aşırı kalabalık teknelere yüklenenlerden daha niceleri, geçişte ve Osmanlı kıyısının limanlarında hastalıktan öldü ya da boğuldu. Ölenlerin toplamı belirsiz ve tartışmalıdır ama yüz binlerle ifade edilir ve bütün olay, on dokuzuncu yüzyılın büyük etnik temizliklerinden biri, hatta niceleri için bir soykırım olarak geniş çapta görülür. Kuzeybatı Kafkasya'daki Çerkes yurdu yerli halkından boşaltıldı ve büyük ölçüde başkalarıyla iskân edildi; ve sağ kalanlar, belki bir milyon ya da daha fazlası, Anadolu'da, Suriye'de, Balkanlar'da ve ötesinde, mülteci olarak Osmanlı dünyasına dağıldı; orada büyük Çerkes diasporası ve sürgünün hatırası bugüne dek sürer. Bu sahne, Karadeniz kıyısında sürgünün ağırbaşlı bir anmasıdır; projenin ahlakına uygun olarak herhangi bir figür kimliksiz ve uzaktadır ve hiçbir dehşet verici şiddet tasvir edilmez.