Mehmed Ali'nin Mısır'ı: Kale Camii

Arnavut asıllı bir Osmanlı kumandanı iken 1805'te Mısır valisi olan Mehmed Ali Paşa (rahimehullah), modern Mısır devletinin kurucusu olarak hatırlanır. Uzun saltanatı boyunca eski Memlük düzenini kırdı; 1811'de Kahire Kalesi'ndeki bir ziyafette Memlük beylerini ortadan kaldırdı ve yerine merkezî, modern bir hükûmet inşa etti: Avrupa modeline göre eğitilip teçhiz edilen, nizâm-ı cedîd adlı bir kura ordusu; tarım ve ticaret üzerinde devlet tekelleri; tophaneler, dökümhaneler, tersaneler ve dokuma fabrikaları; Avrupa'nın bilim ve mühendisliğini öğrenmek için kurulan okullar ve gönderilen talebe heyetleri; ve bir matbaa. Bu düzenekle Mısır'ı, kâğıt üzerinde valisi kaldığı Osmanlı sultanından neredeyse bağımsız kıldı; orduları Arabistan'da birinci Suud devletine karşı, Sudan'da, Yunanistan'da ve Osmanlı Suriyesi'ne doğru sefer yaptı; bir ara İstanbul'u dahi tehdit etti, ta ki Avrupa devletleri onu durduruncaya dek. Yeni düzeninin tacı olarak, yaklaşık 1830'da Kale'de adını taşıyan büyük camiyi, Mehmed Ali Camii'ni inşaya başladı; yüksek bir merkezî kubbe, ince kalem minareler ve mermer (kaymaktaşı) kaplamasıyla Osmanlı selâtin üslûbunda yapılan cami, ölümünden sonra türbesi olarak tamamlandı ve altındaki Memlük Kahiresi'nden çok İstanbul ufkuna bilinçli bir cevap verdi. Hânedanı, Mısır'ı 1952'ye kadar yönetecekti. Bu sahne, o dönüşüm ânını tasvir eder: iskele altında yükselen Kale camii ile aşağıda talim yapan yeni kura ordusu ve modernleşen bir devletin atölyeleri.