Çaldıran Savaşı

Receb hicrî 920'de (Ağustos 1514 MS) Osmanlı sultanı I. Selim, doğu Anadolu'da Çaldıran ovasında Safevî şahı I. İsmâil ile karşılaştı; sonraki iki yüzyıl boyunca İran dünyasının doğusuna ve batısına hâkim olacak iki imparatorluk arasındaki ilk büyük savaş. Safevîler, İran'da Şah İsmâil önderliğinde hızla yükselmişti; o, yeni devletinin akîdesini militan bir İsnâaşeriyye Şiîliği yaptı ve kızılbaş taraftarlarınca taşınan çağrısı Anadolu Türkmenleri arasında yayılıp Osmanlı doğusunu tehdit ediyordu. Selim, bu tehdidi durdurmak için üzerine yürüdü. İki ordu yüksek sınır ovasında karşılaştı ve savaş, savaşma biçimlerindeki belirleyici bir farka bağlandı: Osmanlılar barutu benimsemiş, bir bariyer olarak birbirine zincirlenmiş top sıraları ve fitilli tüfeklerle silahlı Yeniçeri saflarını dizmiş; Safevî gücü ise süvarisinin başıboş hücumunda yatıyordu. Kızılbaş atlıları Osmanlı hattına cesaretle atıldı, fakat top ve ateşli silahlar hücumu kırdı ve gün ağır bir Osmanlı zaferiyle bitti. Selim, elinde tutamasa da Safevî başkenti Tebriz'e girdi ve savaş, Safevî gücünün ve akîdesinin batıya ilerleyişini durdurdu ve genel hatlarıyla, sonraki birçok savaş boyunca sürecek Sünnî Osmanlı ile Şiî Safevî dünyaları arasındaki uzun sınırı sabitledi. Bu sahne katliamı değil, sahayı tasvir eder: uzak bir gölün üstünde bir pusla, yüksek doğu Anadolu ovası, Osmanlı top ve tüfekçi hattı ve ona karşı hücum eden kırmızı başlıklı Safevî süvarisi; iki Müslüman imparatorluk arasındaki bir rekabetin açılışı. Çerçeve ölçülü ve özenlidir: farklı akîdelerden Müslümanlar arasında bir savaş; tarihin kaydettiğinin ötesinde polemiğe girilmeden anlatılır.