Palaşi'deki İhanet

Hint alt kıtasının doğusundaki Bengal, on sekizinci yüzyılda Babür dünyasının en zengin ve en kalabalık vilayetiydi; dokuma, tahıl ve ticarette muazzam zenginlikte bir diyar; Babür gücünün alacakaranlığında, kendi Nevvâbı eliyle neredeyse bağımsız bir Müslüman prens olarak yönetilirdi. Bu diyara, başta İngiliz Doğu Hindistan Şirketi olmak üzere Avrupalı ticaret şirketleri sokulmuş; tahkimli fabrikalar kurmuş, servet biriktirmiş ve gittikçe siyasetine karışmıştı. 1756'da, Şirket'in büyüyen gücünü ve suistimallerini dizginlemeye çalışan genç Nevvâb Siracüddevle ona karşı harekete geçti ve Kalküta'daki kalesini aldı; Şirket karşılık verdi ve 23 Haziran 1757 sabahı, Robert Clive komutasındaki kuvvetleri, sadece üç bin kadar adam, Nevvâb'ın belki elli bin kişilik ordusunu, Kalküta'nın kuzeyinde Bhagirathi kıyısındaki Palaşi mango korusunda karşıladı. Devrin Farsça kroniği, Gulâm Hüseyin Han Tabâtabâî'nin Siyerü'l-Müteahhirîn'i, günün son derece az olan çarpışmayla değil, hıyanetle karara bağlandığını kaydeder: Clive, Nevvâb'ın baş kumandanı Mir Cafer'le ve hoşnutsuz bankerler ve soylularla gizlice anlaşmıştı ve taht vaadiyle satın alınan Mir Cafer, Nevvâb'ın ordusunun büyük çoğunluğunu kımıltısız ve eylem dışı tuttu. Çarpışmaya yüklenen sadık kumandan Mir Medan günün başında bir gülle ile yere serildi; onun düşmesiyle ve Şirket'in barutunu kuru tuttuğu bir muson sağanağının ardından Nevvâb'ın yüreği tutmadı ve sahayı terk etmeye ikna edildi. İhanete uğrayan Siracüddevle yenildi ve günler içinde yakalanıp öldürüldü; Mir Cafer ise Şirket tarafından onun yerine kukla bir Nevvâb olarak oturtuldu. Palaşi, muazzam sonuçları olan küçük bir savaştı: yabancı tüccarlardan bir şirketi Bengal'in gerçek efendisi yaptı; hazinesini ve ticaretini yağmalamakta serbest kıldı; ve Hindistan'ın uzun İngiliz fethinin ve sömürge yönetiminin başlangıcı sayılır; diyarın zenginliğinin akıtılıp götürüldüğü, bir nesil içinde 1770'in büyük Bengal kıtlığını getiren ve halklarına sömürü ve esaret getiren bir yönetimin. Bu sahne, Palaşi ovasını iki ordu saf tutmuş halde tasvir eder; topçu ateşi sönerken Şirket'in küçük, düzenli hattı Nevvâb'ın engin ve tuhaf biçimde hareketsiz ordusu karşısında; projenin ahlakına uygun olarak herhangi bir figür kimliksiz ve uzaktadır ve şiddet tasvir edilmez.