Bangladeş'in Doğuşu

Bangladeş devleti, 1971'de, sömürgesizleşmiş altkıtanın en kanlı safhalarından birinden ve modern çağda Müslüman dünyanın en ağır fitnelerinden birinden doğdu. 1947 taksiminde Müslüman çoğunluklu diyarlar Pakistan'da toplanmıştı, ama iki kanadı, batı ve doğu, Hindistan'ın bin millik genişliğiyle ayrılmış ve dil, kültür ve giderek derinleşen bir mağduriyet duygusuyla bölünmüştü; Bengalce konuşan doğu, nüfusun daha büyük payını barındırdığı hâlde, dil siyasetinde, zenginlikte ve iktidarda kendini batı tarafından ihmal edilmiş ve tahakküm altında hissediyordu. Avami Birlik önderliğindeki Bengal milliyetçi hareketi 1970 seçimlerini kazanıp iktidardan men edilince, Pakistan ordusu Mart 1971 sonunda, Dakka'dan başlayarak, doğuda bir bastırma harekâtı başlattı; bu harekât, Bengallerin Muktijuddho, yani Kurtuluş Savaşı dedikleri uzun ve vahşi bir savaşa dönüştü. Bağımsızlık ilan edildi, Mukti Bahini adlı bir gerilla direnişi sahaya çıktı, muazzam sayıda insan öldürüldü, çok sayıda kadının ırzına geçildi ve on milyona varan insan komşu Hindistan'a mülteci olarak kaçtı; bu yıl, en çok da Bengalli Müslümanların omuzladığı bir kitlesel zulüm ve büyük ıstırap yılı olarak anılır. Hindistan yıl sonuna doğru müdahale etti, doğudaki Pakistan kuvvetleri Aralık ayında Dakka'da teslim oldu ve doğu Ganj ile Brahmaputra deltasında, başkenti Dakka olan yeni bir Müslüman çoğunluklu millet, bağımsız Bangladeş Halk Cumhuriyeti ortaya çıktı. 1971'in tarihleri (standart Güney Asya ve uluslararası anlatılar) taksim arka planını, bastırmayı, savaşı ve mülteci kaçışını kaydeder; ölü sayısı, resmî üç milyon rakamından daha düşük akademik tahminlere kadar tartışmalıdır, ama öldürme ve yerinden olmanın ölçeği kuşku götürmez. Müslüman dünya bu savaş karşısında birleşik durmadı; bölündü ve hüzünlendi, çünkü öldüren de Müslümandı, kaçan da Müslümandı, ölenlere Allah rahmet eylesin. Bu sahne, silah altındaki başkenti değil, kırdaki insanî bedeli tasvir eder: muson göğü altında, su basmış deltada küçük bir tren durağı, denkleri ve pirinç su güğümleriyle peronda toplanan aileler, yerinden olanlar için bir yardım masası ve bir bambu sırığın üstünde, doğmakta olan milletin yeşil-kırmızı bayrağının yükselişi. Çarpıcı şiddet olmadan, ağırbaşlı biçimde gösterilir; delta, kaçış ve yeni bayrak, felaket içinden bir yurt kazanan bir halkın olayını taşır.