Piramitler Savaşı

Kahire yakınında bir Fransız karesine karşı Memluk süvarisi, 1798

hicrî 1213 / 1798 MS

Piramitler Savaşı için hayalî 360° canlandırma

Eğitici tarihî canlandırma

Nerede

İmbabe, Kahire yakını Giza ovası

30.0800, 31.2100 · OpenStreetMap'te görüntüle

Arka plan

21 Temmuz 1798'de (hicrî 1213), Nil'in batı yakasında İmbabe köyü yanındaki Giza ovasında, eski piramitlerin uzaktan görüldüğü ve nehrin karşısında Kahire'nin bulunduğu yerde, Napoleon Bonaparte'in Fransız sefer ordusu, Mısır'ın Memluk kuvvetlerini, sonradan Piramitler Savaşı diye anılacak çarpışmada kırdı. Mısır o sırada, Orta Çağ'dan beri ülkeyi yöneten köleli-asker kastının son temsilcileri olan Memluk beyleri, başta Murad Bey ve İbrahim Bey eliyle fiilen yönetilen bir Osmanlı eyaletiydi. Fransızlar, İngiliz gücüne ve Hindistan yoluna yönelik bu istila için üç hafta önce İskenderiye'ye çıkmış, yaz sıcağında Nil boyunca ilerlemişlerdi. Napoleon, tümenlerini, her biri köşelerinde topçu bulunan birer süngü kalesi olan büyük içi boş kareler halinde dizdi; cesur ve görkemli teçhizatlı ama tekil dövüş için eğitilmiş ve daha eski bir çağ için silahlanmış Memluk süvarisi, karelere defalarca hücum etti ve disiplinli yaylım atişleri ile saçma topu karşısında biçildi. Atlılar içeri giremedi; İmbabe ele geçirildi, nehir üzerindeki Mısır hattı durulup atıldı ve Kahire savunmasız kaldı. Olayları bizzat yaşayan çağdaş Mısırlı alım Abdurrahman el-Cebberti (rahimehullah), istilayı Acaibu'l-aşar adlı kroniğinde ağırbaşlı ve ödün vermeyen bir gözle kaydetti; Fransızların şehre girişini, yağmayı ve işgalin ağır elini anlattı; bu günlerin Müslüman hafızası, fatihlerin hatıratları değil, onun şahitliğidir. Zafer seferi bitirmedi. Günler içinde İngiliz amiralı Nelson, Ebukir Körfezi'nde Fransız donanmasını imha ederek Napoleon'un ordusunu Mısır'da mahsur bıraktı; Kahire halkı işgalcilere karşı ayaklandı ve ülkeyi Description de l'Egypte adlı eserde fihristleyen alimlerin de eşlik ettiği üç yıllık işgalin ardından, birleşik bir Osmanlı-İngiliz çabası 1801'de Fransızları çıkardı; bu karmaşa da Mehmed Ali'nin yükselişinin yolunu açtı. Bu sahne, ovadaki belirleyici çarpışmayı tasvir eder: soldan gelen Memluk hücumunun, ilk yaylım atişleri patlarken ayakta duran Fransız karesine çarptığı an; piyadenin yanında sahra topu ve üç renkli sancak, sağda İmbabe köyü ve Nil, ötede ise piramitler. Sahne bir fatih zaferi olarak değil, bir yabancı istila ve ağır bir yenilgi olarak ağırbaşlı bir biçimde verilmiştir.

Ne görüyorsun

Düz ve tozlu bir ova, alçak bir ufka doğru uzanır; orada üç büyük piramit net üçgen silüetler halinde durur ve sağda, hurma ağaçlarının arasında bir şerit mavi nehir suyu görünür. Burası, Nil'in batı yakasında, piramitlerin görüldüğü ve sudan az ötede büyük bir Mısır başkentinin bulunduğu Giza ovasıdır.

Merkezde, soluk ceketli ve uzun siyah şapkalı bir Avrupa piyade kümesi omuz omuza, birkaç saf derinliğinde durur ve her yana doğru sungulu tüfekleri doğrultur. Bu, süvariyi her yönden karşılamak için kurulmuş, on sekizinci yüzyıl sonunun içi boş piyade karesidir.

Soldan, beyaz cübbeli ve sarıklı atlılardan bir dalga dörtnala içeri sürülüyor; kılıçlar kalkık, tabancalar ve mızraklar hazır, hepsi güzel Arap atlarına binmiş. Bunlar, yüzyıllarca Mısır'ı yöneten savaşçı kast Memlüklerdir; her biri tek başına heybetli bir savaşçıdır.

Karenin önünden soluk bir duman yükseliyor; ilk tüfek yaylımları açılıyor ve hücum, yaklaşamadan dağılmaya başlıyor. Muhteşem bir süvari, hiçbir şekilde erişemeyeceği yoğun ve disiplinli ateş gücü karşısında kırılıyor.

Piyadenin yanında, koyu mavi ceketli topçular tekerlekli bir sahra topunu çalıştırır ve birliğin üzerinde mavi, beyaz ve kırmızı üç renkli uzun bir sancak dalgalanır. Bunlar bir Fransız ihtilal ordusunu belirler; topçusu ve bayrağı, denizin ötesinden gelen istilacının imzasıdır.

Sağda, alçak kerpiç duvarlar ve hurma ağaçları arasında küçük bir nehir yerleşimi, sahanın kenarında durur: Mısır hattını tutan ve çarpışmada ele geçirilen, Nil kıyısındaki sürlü İmbabe köyü.

Dört bin yıllık abideler, bütünüyle modern bir kıyımın üzerinde ufukta el değmemiş halde durur; denizden çıkmış yabancı bir ordu, en büyük şehrinin kapılarında eski bir Müslüman diyarının eşiğini zorlamaktadır.

Daha fazla okuma ve çapraz referanslar

Abdurrahman el-Cebberti, Acaibu'l-aşar fi't-teracım ve'l-ahbar ve Tarihu müddeti'l-Fransis bi-Mışr (yaklaşık 1798-1825): Fransız istilasının büyük Mısırlı vakanuvisi ve görgü tanığı. Savaşın, işgalin, yağmanın ve Fransızların tutumunun temel Müslüman ve Mısır anlatısı. Mısır bakışı için güveni yüksek.

Juan Çöle, Napoleon's Egypt: Invading the Middle East (Palgrave, 2007): Hem Fransızca hem Arapça kaynaklara dayanan standart modern akademik çalışma. Savaşın seyri, Memluk ve Fransız muharebe düzenleri ve daha geniş sefer için kullanıldı. Güveni yüksek.

J. Christopher Herold, Bonaparte in Egypt (1962): Seferin klasik anlatı tarihi; İmbâbe'deki muharebe, Ebûkır'deki donanmanın imhası ve işgal için çapraz denetim. Güveni yüksek.

David G. Chandler, The Campaigns of Napoleon (1966): Standart askerî çalışma; tümen karelerinin taktikleri, sahra topçusu ve Memluk süvarisinin neden galip gelemediği için kullanıldı. Güveni yüksek.

Fransız sefer hatıratları ve Description de l'Egypte (19. yy. başı, gayri-Müslim çapraz kaynak): Fransız katılımcıların anlatıları ve âlimlerin kayıtları; yalnızca muharebe düzeni, üniforma ve sancaklar ile İmbâbe'deki topoğrafyayı doğrulamak için kullanıldı, anlatının tonunu belirlemek için değil.

Sorular ve cevaplar

Piramitler Savaşı nerede?: İmbabe, Kahire yakını Giza ovası
Ne zaman gerçekleşti?: hicrî 1213 / 1798 MS
Piramitler Savaşı hakkında ne anlatılır?: 21 Temmuz 1798'de (hicrî 1213), Nil'in batı yakasında İmbabe köyü yanındaki Giza ovasında, eski piramitlerin uzaktan görüldüğü ve nehrin karşısında Kahire'nin bulunduğu yerde, Napoleon Bonaparte'in Fransız sefer ordusu, Mısır'ın Memluk kuvvetlerini, sonradan Piramitler Savaşı diye anılacak…