Piramitler Savaşı

21 Temmuz 1798'de (hicri 1213), Nil'in bati yakasinda Imbabe koyu yanindaki Giza ovasinda, eski piramitlerin uzaktan goruldugu ve nehrin karsisinda Kahire'nin bulundugu yerde, Napoleon Bonaparte'in Fransiz sefer ordusu, Misir'in Memluk kuvvetlerini, sonradan Piramitler Savasi diye anilacak carpismada kirdi. Misir o sirada, Orta Cag'dan beri ulkeyi yoneten koleli-asker kastinin son temsilcileri olan Memluk beyleri, basta Murad Bey ve Ibrahim Bey eliyle fiilen yonetilen bir Osmanli eyaletiydi. Fransizlar, Ingiliz gucune ve Hindistan yoluna yonelik bu istila icin uc hafta once Iskenderiye'ye cikmis, yaz sicaginda Nil boyunca ilerlemislerdi. Napoleon, tumenlerini, her biri koselerinde topcu bulunan birer sungu kalesi olan buyuk ici bos kareler halinde dizdi; cesur ve gorkemli techizatli ama tekil dovus icin egitilmis ve daha eski bir cag icin silahlanmis Memluk suvarisi, karelere defalarca hucum etti ve disiplinli yaylim atisleri ile sacma topu karsisinda bicildi. Atlilar iceri giremedi; Imbabe ele gecirildi, nehir uzerindeki Misir hatti durulup atildi ve Kahire savunmasiz kaldi. Olaylari bizzat yasayan cagdas Misirli alim Abdurrahman el-Cebberti (rahimehullah), istilayi Acaibu'l-asar adli kroniginde agirbasli ve odun vermeyen bir gozle kaydetti; Fransizlarin sehre girisini, yagmayi ve isgalin agir elini anlatti; bu gunlerin Musluman hafizasi, fatihlerin hatiratlari degil, onun sahitligidir. Zafer seferi bitirmedi. Gunler icinde Ingiliz amirali Nelson, Ebukir Korfezi'nde Fransiz donanmasini imha ederek Napoleon'un ordusunu Misir'da mahsur birakti; Kahire halki isgalcilere karsi ayaklandi ve ulkeyi Description de l'Egypte adli eserde fihristleyen alimlerin de eslik ettigi uc yillik isgalin ardindan, birlesik bir Osmanli-Ingiliz cabasi 1801'de Fransizlari cikardi; bu karmasa da Mehmed Ali'nin yukselisinin yolunu acti. Bu sahne, ovadaki belirleyici carpismayi tasvir eder: soldan gelen Memluk hucumunun, ilk yaylim atisleri patlarken ayakta duran Fransiz karesine carptigi an; piyadenin yaninda sahra topu ve uc renkli sancak, sagda Imbabe koyu ve Nil, otede ise piramitler. Sahne bir fatih zaferi olarak degil, bir yabanci istila ve agir bir yenilgi olarak agirbasli bir bicimde verilmistir.