İbrâhim (a.s.) ve Kırılan Putlar

Kur'an, İbrâhim (a.s.) ile kırılan putlar hadisesini Enbiyâ sûresinde (21/51-67), En'âm 6/74-83, Meryem 19/41-50 ve Sâffât 37/83-98'de paralel ele alışlarla kaydeder. Sünnî kısasü'l-enbiyâ geleneği (İbn Kesîr'in Kısasü'l-enbiyâ'sı, Sa'lebî'nin Arâisü'l-mecâlis'i, Taberî'nin açılış ciltleri) anlatıyı korur: kendi babası Âzer, kavminin putlarını yontan bir kimse olan genç peygamber İbrâhim (a.s.), halkın bayram alanına çıktığı şehir bayramını fırsat bilerek boş mabed harîmine tek başına girdi. Harîmdeki putları kırdı, yalnızca en büyüğünü ayakta bıraktı ve rahiplerin baltasını onun boynuna astı. Halk dönüp tahribatı görünce, şüpheli olarak İbrâhim'i (a.s.) tespit etti. Hükümdarın huzuruna çıkarılıp suçlandı; Kur'an'ın koruduğu meşhur cevabı (Enbiyâ 21/63) kāle bel fe'alehû kebîruhüm hâzâ fes'elûhüm in kânû yentıkūn'dur, 'Hayır, bunu şu büyükleri yapmıştır; konuşabiliyorlarsa onlara sorun.' Ardından ateşle imtihan geldi: hükümdar İbrâhim'in (a.s.) büyük bir ateşe atılmasını emretti, fakat Allah ateşe emretti (Enbiyâ 21/69), yâ nâru kûnî berden ve selâmen alâ İbrâhîm ('Ey ateş, İbrâhim'e karşı serin ve esenlik ol'). Sünnî tefsir geleneği hadiseyi, İbrâhim (a.s.), halîlullah (Allah'ın dostu, Nisâ 4/125), neslinin peygamberlik kuşağı tarafından şirkin kurucu reddi olarak değerlendirir. Sünnî kısas geleneği, İbrâhim'in (a.s.) ilk hayatını geleneksel olarak Mezopotamya'ya yerleştirir, Keldânîlerin Ur'u geleneksel teşhistir, İbrâhim'in (a.s.) sonradan Kenan'a ve Mısır'a hicreti ve oğlu İsmâil (a.s.) ile Kâbe'yi inşası bunu izler. Mezopotamya evresinin kesin hanedanı ve tarihi Sünnî kısas geleneğinde belirlenmemiştir; tarihlendirme bir çapayla verilir (İbrâhim (a.s.) zamanı). Bu sahne, keşif ânını tasvir eder: boş mabed harîmi, devrilmiş ve kırılmış putlar, baltası yaslanmış hâlde hâlâ ayakta duran büyük put ve girişe telaşla gelen rahipler. Peygamber İbrâhim (a.s.) tasvir edilmez; görsel ahlak gözetilir.