Konya'da Mevlevî Semâı

Orta Anadolu'nun yüksek platosundaki Konya, Anadolu Selçuklu (Rum) sultanlığının başkenti, Fars, Türk ve İslâm ilminin buluşma yeriydi ve büyük şair ve mürşid, Türklerin Mevlânâ (efendimiz) diye andığı Celâleddîn-i Rûmî, orada yaşadı, öğretti ve 1273'te vefat etti. Onun hatırası ve öğretisi etrafında, vefatından sonraki on yıllarda oğlu Sultan Veled ve halefleri tarafından düzenlenen, Sufî tarikatların en etkililerinden biri olan Mevlevî tarikatı (Mevleviyye) doğdu. Tarikat, en çok kendine özgü merasimi, semâ ile bilinir: yuvarlak bir tören salonunda dervişler, kefeni temsil eden uzun beyaz tennûreler ve mezar taşını temsil eden uzun deve tüyü sikkelerle, biri gökten almak için yukarı, biri yere vermek için aşağı dönük ellerle, ağır ve düzenli bir dönüş hareketiyle döner; bu sırada ney'in soluksu feryadı, kudüm ve Mevlânâ'nın şiirinin terennümü salonu doldurur. Mevlevîler semâı kendi başına bir dans olarak değil, belirli bir biçime bürünmüş bir zikir, bütün benliğin ilâhî olana dönüşü olarak anlar. Tarikatın kalbi, Mevlânâ'nın kabri üzerinde yükselen, pırıl pırıl yeşil çinili ünlü dilimli kubbeyle taçlanmış Konya'daki dergâhtır. Bu sahne, genç tarikat biçimlenirken, 1300 dolaylarında dergâhı ve merasimi tasvir eder: mürşidin kabrinin yeşil kubbesi, yuvarlak salon, dönen dervişler ve ney'in sesi; Anadolu platosundaki şehirde. Projenin ahlakına uygun olarak mürşid suretiyle gösterilmez; merasimin dervişleri saygılı bir mesafeden tasvir edilir.