Preveze Deniz Zaferi

28 Eylül 1538'de Yunanistan'ın batı kıyısında Arta Körfezi'nin ağzında yapılan Preveze Deniz Zaferi, Kanûnî Sultan Süleyman döneminde imparatorluğun zirvesinde Osmanlı'nın Akdeniz hâkimiyetini kesinleştiren belirleyici deniz savaşıdır. Osmanlı donanmasının başında, Süleyman'ın kaptan-ı derya makamına yükselttiği Cezayir'in büyük denizcisi Barbaros Hayreddin Paşa bulunuyordu; karşısında Papa III. Paulus, Venedik, Ceneviz, Papalık, Habsburg İspanyası ve şövalyelerin donanmalarını Cenevizli amiral Andrea Doria komutasında birleştirerek Kutsal İttifak'ı toplamıştı. Haçlı donanması çok daha kalabalıktı, Barbaros'un yaklaşık yüz yirmi kadırga ve kalitesine karşı belki üç yüz parça gemi; ne var ki Preveze'de rüzgâr kesildi ve üstünlük küreklere geçti: Doria'nın ağır yelkenli kalyonları neredeyse hareketsiz kalırken Osmanlı'nın çevik kadırgaları diledikleri anı seçerek yanaştı. Büyük Venedik kalyonu Galeone di Venezia kuşatılıp saatlerce dövüştü ve toplarıyla hayli zarar verdi; fakat Doria bütün donanmasını topyekûn bir muharebeye sürmek istemedi ve gecenin karanlığında çekilerek meydanı ve zaferi Barbaros'a bıraktı. Zaferin sonuçları belirleyici oldu. Osmanlılara, 1560'ta Trablusgarp'ın alınması ve Cerbe zaferiyle pekişen ve 1571'deki İnebahtı duraklamasına dek kırılmayan, yaklaşık otuz yıllık bir doğu ve orta Akdeniz hâkimiyeti kazandırdı; imparatorluğun korsan kaptanlarını İtalya, İspanya ve Kuzey Afrika kıyılarında at koşturur hâle getirdi. Osmanlı denizcilik geleneği seferi, Barbaros'un gazalarının vakanüvisi olan Gazavât-ı Hayreddin Paşa'da kaydetti; Kâtib Çelebi (rahimehullah) onu Osmanlı deniz seferleri tarihi olan Tuhfetü'l-Kibâr fî Esfâri'l-Bihâr'da yerli yerine oturttu; Gelibolulu Mustafa Âlî de onu Kanûnî devrinin büyük hadiseleri arasında zikretti. Bu sahne, savaşın sabahını bir Osmanlı kadırgasının güvertesinden tasvir eder: küpeştede kürekçiler ve topçular, latin yelkende beyaz bir hilâl ve tepede al sancaklar, yan yana yanaşan ikinci bir kadırga ve baş bodoslamanın ötesinde Preveze burnu ile parlak, neredeyse rüzgârsız denize serpilmiş iki donanma; baş toplarının barut dumanıyla, kıyımın çarpıcı bir tasviri olmaksızın.