Gazan Han'ın İslam'a Girişi

Hicrî 694'te (1295 MS), tahta çıkışında İlhanlı hükümdarı Mahmud Gazan İslam'a girdi ve onu devletinin dini yaptı; çağın büyük dönüm noktalarından biri. İlhanlılar, İran'ı ve çevresindeki toprakları yöneten Moğol devletiydi; Bağdat'ı yıkan ve hicrî 656'da (1258) son Abbâsî halifesini öldüren Hülâgû'nun soyundan kurulmuştu. İki nesil boyunca bu Moğol hükümdarları putperest, Şamanist ve kısmen Budistti; dinlerini paylaşmadıkları bir Müslüman nüfusun efendileriydi. Gazan'ın İslam'a girişi bunu tersine çevirdi: Müslüman emîr Nevrûz'un ve ülkesinin dinî ikliminin teşvikiyle yeni hükümdar İslam'ı benimsedi ve İran'ın Moğol askerî ve soylu seçkinlerinin çoğu onu bu dinde izledi; böylece fâtihler, fethedilenin dinine katıldı. Gazan, İslam'ı devlet dini yaptı, sarayının himayesini câmilere, medreselere ve çağın Fars-İslam ilmine çevirdi ve geniş idarî ve malî ıslahatlar yaptı; veziri Reşîdüddin'in büyük evrensel tarihi Câmiu't-Tevârîh'i kaleme aldığı dönem onun ve halefinin idaresiydi. İslam'a giriş en çok Reşîdüddin'in kendisinden ve tarihçi Vassâf'tan bilinir. Bu sahne, değişim ânını İlhanlı başkenti Tebriz'de, kuzeybatı İran'ın dağlarla çevrili platosunda tasvir eder: bozkır giysileriyle Müslüman namaz saflarında duran büyük bir Moğol soylular topluluğu, bir yana bırakılmış eski saray işaretleri, çevrelerinde yeni Fars-İslam yapısından bir câmi ve namazgâh; bir imparatorluğun fâtih seçkininin birlikte İslam'a girişi. Çerçeve saygılıdır: bir Moğol hanedanının dine dönüşü, tek bir yüz üzerinden değil, namazda bir topluluk üzerinden anlatılır.