Xi'an Ulu Camii

İpek Yolu'nun doğu ucu olan eski imparatorluk şehrinde yer alan Xi'an Ulu Camii, Çin'in en eski ve en büyük camilerinden biridir ve İslâm'ın, büyük ve özgüvenli bir medeniyete taşındığında, onu altüst ederek değil, yerli mimariye bürünerek nasıl kök saldığının her yerdeki en çarpıcı örneklerinden biridir. İslâm Çin'e çok erken, Orta Asya boyunca İpek Yolu ve güney limanlarına deniz yoluyla, erken halifeler zamanından beri Arap ve Pers tüccarlar ve elçilerce taşınmış geldi ve yüzyıllar içinde, sonradan Hui denilen yerleşik bir Çinli Müslüman halk, dilce ve kültürünün çoğunda Çinli, imanca Müslüman, ortaya çıktı. Bugünkü yapıları büyük ölçüde Ming hanedanından olan ve topluluk ile camisi daha eski olsa da çoğu kez yaklaşık 1384'e tarihlenen Xi'an Ulu Camii, baştan başa Çin tarzında yapılmıştır: tek bir kubbeli yapı olarak değil, merkezî bir eksen boyunca birbiri ardına dizilmiş, süslü ahşap kapı ve köşklerden girilen surlu bahçe-avlular dizisi olarak; Çin mimarisinin büyük, süpürülen kiremitli çatıları ve yukarı kıvrık saçakları altında ahşap namaz salonlarıyla; ve bir minare yerine, ezanın okunduğu bir pagoda biçimli kule. Yine de bu Çin biçimleri içinde yapı yanılmaz biçimde bir camidir: büyük namaz salonu batıya, Mekke'ye dönüktür, duvarı bir mihrapla donatılmış ve Kur'ân'ın Arapça kitabeleri ile Allah'ın isimleri Çin bezemesi arasına işlenmiştir. İslâm'ın Çin'deki uzun varlığına ve imanın, doğduğu medeniyetten bambaşka bir medeniyette kendini evinde kıldığı dehaya bir anıttır. Bu sahne, Xi'an Ulu Camii'nin avlularını ve salonlarını tasvir eder. Projenin ahlakına uygun olarak herhangi bir figür kimliksiz ve uzaktadır.