Osmanlı
İstanbul Üzerinde Yükselen Süleymaniye Camii
Sinan'ın selâtin camisi inşa halinde, 1550-1557
hicrî 957-964 / 1550-1557 MS
Eğitici tarihî canlandırmaNerede
Suleymaniye Camii, Ucuncu Tepe, Istanbul
41.0162, 28.9639 · OpenStreetMap'te görüntüle
Arka plan
1550 ile 1557 (hicri 957-964) yillari arasinda Suleymaniye Camii, Halic'e bakan Istanbul'un Ucuncu Tepesi'nde, Osmanli geleneginde Kanuni, Avrupa'da ise Muhtesem diye anilan Sultan Suleyman'in (rahmetullahi aleyh) buyuk selatin vakfi olarak yukseldi. Mimar, gucunun zirvesindeki saray bas mimari Sinan (rahimahu Allah) idi. Cami, birkac medreseyi, bir darulhadisi, bir tip medresesi ile darussifayi, yoksullari doyuran bir imareti, bir kervansarayi, bir hamami ve kiralari butun kulliyeyi vakif olarak besleyen dukkanlari iceren genis bir hayir kompleksinin, bir kulliyenin merkezidir. Plan, yakindaki altinci yuzyil Ayasofya kilisesine bir cevaptir: yaklasik 53 metre yuksekliginde ve kabaca 26.5 metre capindaki bir merkezi kubbe, uzun eksen uzerinde iki yarim kubbeyle ve Sinan'in yan galerilere isleyerek yapinin agir degil hafif okunmasini sagladigi buyuk ayaklar ile dis payandalarla desteklenir. Avlunun koselerinde dort minare yukselir; gelenege gore bunlar Suleyman'in fethin ardindan sehirde hukum suren dorduncu sultan oldugunu, on serefeleri ise Osmanli hanedaninin onuncu hukumdari oldugunu bildirir. Yapida imparatorlugun her yaninden toplanan, devsirme antik sutunlar dahil tas ve sutunlar kullanildi. Suleyman ve esi Hurrem Sultan, sonradan kible duvarinin arkasindaki bahcede kubbeli turbelere defnedildi. Sinan, Suleymaniye'yi kalfalik olgunlugunun eseri sayar ve ustalik unvanini sonraki Edirne Selimiyesi'ne ayirirdi; yine de Suleymaniye, baskentin hanedan camisi ve klasik Osmanli uslubunun ornegi olarak kaldi. Bu sahne, kompleksi henuz insa halinde, kubbede iskele ve avluda taslar bulunan, tamamlanip ibadete acilmasindan onceki yillarda gosterir.
Ne görüyorsun
Yer, otesinde iki kitayi ayiran genis bir bogazin uzandigi, uzun korunakli bir liman koyunun ustundeki bir tepeyi taclandirir. Burasi, ic bolgede bir baskent degil, Halic'in ustundeki, Bogaz'a bakan eski sehrin Ucuncu Tepesi'dir.
Kare bir kaide uzerinde tek bir buyuk merkezi kubbe tasinir; tek eksende iki buyuk yarim kubbeyle, kosherede ise kucuk kubbelerle desteklenir. Bu, yakindaki Bizans katedraline bir kopya degil cevap olan, Osmanli klasik mimarisinin kademeli kubbe duzenidir.
On serefeli, ince, yivli ve kalem bicimli, konik kursun kulahli dort minare on avlunun koselerinde durur. Bunlar, Memluk Kahiresi'nin bodur katli minareleri ya da Samarra'nin sarmal kulesi degil, Osmanli kalem minareleridir.
Kubbe kasnaginin etrafina ahsap iskele baglanmis, yontulmus kesme tas bloklari tascilarin avlusunda beklemekte ve cati icin kursun levhalar yan tarafa istiflenmistir. Yapi acikca insa halindedir, bitmis degil.
Cami, kubbeli mustemilatlarla cevrili buyuk surlu bir avlunun icinde durur: medrese siralari, bir darussifa, bir imaret, bir hamam ve bir kervansaray. Bu, mustakil bir cami degil, bir hayir vakfi kulliyesidir.
Bazilari binadan acikca daha eski olan porfir ve acik granit devsirme sutunlar avlu ayaklarina kaldirilmakta ve kapinin ustunde Osmanli sulus hattiyla oyulmus bir kitabe seridi uzanmaktadir.
Olcum ipleriyle haritacilar, tasci takimlarini yoneten bir usta ve malzemeleri kaydeden bir hazine katibi, tek bir bas mimar altindaki bir devlet projesini, on altinci yuzyilin duzenli Osmanli yapi burokrasisini gosterir.
Daha fazla okuma ve çapraz referanslar
Sai Mustafa Celebi, Tezkiretu'l-Bunyan ve Tezkiretu'l-Ebniye (16. yy.): Sinan'in sair Sai'ye yazdirdigi hatiralari. Sinan'in kariyerine ve kendi yapilarina bakisina, Suleymaniye'yi sonraki Selimiye'nin altinda siralamasi dahil, en yakin birincil kaynak. Uslubu kendini one cikarici ama mimarin niyetinin temel kaydi.
Evliya Celebi, Seyahatname (17. yy.): Osmanli seyyahinin tamamlanisindan bir yuzyil sonra cami ve kulliyesine dair tasviri. Kulliyenin duzeni ve vakfin toplumsal hayati icin kullanildi; sayilarda abartiya meyilli oldugundan istatistik icin degil doku icin esas alindi.
Süleymaniye'nin vakfiyesi ve ithaf kitâbeleri (mevcut): Vakfiye ve oyma kitâbeler bâniyi, baş mimarı, külliyenin kurumlarını ve tamamlanışı kesin biçimde tespit eder. Tarihlendirmenin maddî dayanağı.
Gülru Necipoğlu, The Age of Sinan: Architectural Culture in the Ottoman Empire (2005): Sinan üzerine standart modern akademik inceleme. İnşa kronolojisi, dört minare ile on şerefenin simgesel okunuşu ve Ayasofya ile mühendislik ilişkisi için kullanıldı.
Doğan Kuban, Ottoman Architecture (İng. çev. 2010): Kubbe ve yarım kubbe düzeninin yapısal tasviri ile Süleymaniye'nin klasik Osmanlı camisinin gelişimindeki yeri için kullanıldı.
Süleymaniye külliyesinin ayakta duran dokusu (mevcut): Ayakta kalan cami, medreseler, imaret, darüşşifa kabuğu ve bahçe türbeleri yeniden canlandırmayı sınırlar. İncelemeciler kubbenin kurşun kaplı gri okunmasını, minarelerin sade taş kalem gövdeler olmasını ve avlunun bugün görünebildiği yalıtık anıt değil, işleyen bir külliye olmasını gözetmelidir.
GeoSiyer'de buna benzer mekânları tahmin et
İslam tarihinden 360° bir sahneye dal ve nerede — ve ne zaman — gerçekleştiğini haritada işaretle.
GeoSiyer'i Oyna