Horasan'ın Siyah Sancakları

Hicrî 129 ile 132 (747-750 MS) arasında, Müslüman dünyasının uzak doğusunda başlayan bir ihtilâl, Emevî hilâfetini devirdi ve Abbâsîleri iktidara getirdi. Otuz yıl boyunca gizli bir hareket (da'vâ), Horasan'da, Arap yerleşimcilerin ve Fars dönmelerinin (mevâlî) karışık olduğu büyük doğu vilâyetinde, yayılmış, hilâfetin Peygamber'in ailesinden (ehl-i beyt) birine verilmesini istemiş ve Emevî idaresine karşı derin şikâyetleri toplamıştı: mevâlînin toplumsal kırgınlığı, Horasanlı Arapların hoşnutsuzluğu ve yaygın bir kurtarıcı beklentisi. Hicrî 129'da (747) hareketin Horasan'daki teşkilatçısı Ebû Müslim, isyanı Merv yakınında açıkça başlattı ve siyah sancakları (er-râyâtü's-sûd) açtı, Emevîlerin beyazına bilinçle karşıt seçilmiş ve Doğu'dan gelecek ordular beklentisiyle örülmüş bir renk. Âsîler Merv'i Emevî valisi Nasr b. Seyyâr'dan aldı, Horasan'ı kapladı ve ardından İran boyunca batıya yuvarlandı. Hicrî 132'de (750) Abbâsî ordusu, son Emevî halifesi II. Mervân'ı Büyük Zap Savaşı'nda yok etti ve Seffâh lakaplı Ebü'l-Abbâs, Kûfe'de ilk Abbâsî halifesi ilan edildi. İhtilâl, Müslüman dünyasının ağırlık merkezini doğuya, Irak ve İran'a kaydırdı; bir nesil içinde Abbâsîler Bağdat'ı kuracaktı. Sünnî tarih geleneği ihtilâli her şeyden çok Taberî'de, ayrıca Belâzürî, Dîneverî ve İbnü'l-Esîr'de korur; hareketin kendi bakışı ise anonim Ahbârü'd-Devleti'l-Abbâsiyye'de yaşar. (Hareketin başvurduğu, Horasan'dan gelen siyah sancaklara dair hadisler Sünnî hadis geleneğinde tartışmalıdır ve istismar edilmiş bir beklenti olarak değerlendirilmesi yerinde olur; sabit bir kehanet olarak değil.) Bu sahne, ayaklanmayı Horasan yurdunda tasvir eder: Merv vâhasının ovasında toplanan bir ordu üstünde açılmış siyah sancaklar, kuru toprağı aşan qanat sulama bacaları dizileri ve ufukta doğu İran dünyasının karlı sıradağları, Bağdat'ı kuracak hanedanın ilk kez silaha sarıldığı an; devirmek üzere olduğu Şam'ın çok doğusunda.