Âd'ın Meskenleri

Her ufka doğru yüksek, rüzgârla yontulmuş bir kum tepeleri denizi uzanır; büyük Arabistan çölünün (Rub'ülhâlî) güney kıyısındaki el-Ahkāf'ın kavisli kumul zincirleri. Kum yumuşak kırmızı-altın, hava kupkuru; soldaki alçak güneş, bir kıyıyı, bir ırmak vadisini ya da yerleşik bir vahayı değil, güney Arabistan kum denizinin sabahını işaret eder.

Alçak bir tepecik üzerinde, soluk yontma taş ve kerpiçten, çatısız çok katlı bir yapı topluluğu yükselir; yüksek kapı boşlukları ve içeri çekik pencere açıklıkları hâlâ okunabilen, bir zamanlar anıtsal bir binanın yıpranmış dokusu. Üslûp İslâm öncesi Güney Arabistan'a aittir; iri ve masif, Grek ya da Roma türünden kemer, kubbe, başlık oymacılığı veya sütun düzeni yoktur.

Sola doğru, eski bir tören yolu izlenimi veren bir hat boyunca serbest duran taş sütunlardan oluşan bir dizi uzanır; ön plandaki kumda ise kırık sütun tamburları ve devrilmiş kaideler dağınık yatar. Bunlar, Âd kavminin Kur'anî başkenti İrem-i Zâtü'l-İmâd'ın (Sütunlu İrem) sütunlarıdır: e lem tera keyfe fe'ale rabbüke bi-Âd, İreme zâti'l-imâd, elletî lem yuhlak misluhâ fi'l-bilâd (Fecr 89/6-8).

Sağdan, harabelerin üzerine bir savrulan kum ve toz duvarı ilerler; helâk aracının donmuş bir karesi. Kur'an, Âd'ın bir rîh-i sarsar, uğuldayan kısır bir rüzgâr ile, yedi gece sekiz gün üzerlerine salınarak helâk edildiğini bildirir (Hâkka 69/6-7); halk içi boş, devrik hurma kütükleri gibi yere serildi. Yaklaşan kumul, zamanla şehri yeniden örtecektir.

Hiçbir naaş ve çarpıcı içerik yoktur; helâk yalnızca mimari ve hava yoluyla anlatılır. Sahnenin ekseni, Allah'ın verdiği güçle kibirlenmeye karşı Kur'anî uyarıdır: Âd'ın 'Bizden daha kuvvetli kim var?' (kālû men eşeddü minnâ kuvveh, Fussilet 41/15) böbürlenmesi; cevabı, kumulların geri aldığı bu harabedir.

Hiçbir yerde minare, sonradan yapılma bir cami, oyma bir İslâmî kitabe, metal, cam ya da modern bir yapı yoktur; yalnızca aşınmış taş, kerpiç ve hareket eden kum. Bu, derin güney Arabistan'da İslâm öncesi bir harabe alanıdır; Sünnî coğrafyacıların bugünkü Yemen ve Umman yönünde, Hadramut iç bölgesine yerleştirdiği türden bir mekân.

Tarihlendirme bir çapayla verilir: peygamber Hûd (a.s.) zamanı; Sünnî kısas geleneği (İbn Kesîr'in el-Bidâye ve'n-nihâye'si ile Kısasü'l-enbiyâ'sı, Sa'lebî'nin Arâisü'l-mecâlis'i) onu Nûh (a.s.) ile İbrâhim (a.s.) arasına koyar, kesin bir yıl vermez. Âd anlatısı A'râf 7/65-72, Hûd 11/50-60, Şuarâ 26/123-140, Fussilet 41/15-16, Ahkāf 46/21-25 (adın geldiği yer), Hâkka 69/6-7 ve Fecr 89/6-8'e yayılır.