Bâbür
Birinci Panipat Savaşı
Babur'un top hattı şafakta bekliyor, 1526
hicrî 932 / 1526 MS
Eğitici tarihî canlandırmaNerede
Panipat savas meydani, Delhi'nin kuzeyi
29.3900, 76.9700 · OpenStreetMap'te görüntüle
Arka plan
21 Nisan 1526'da (hicri 932), Delhi'nin kuzeyindeki Panipat ovasinda, baba tarafindan Timur'a, anne tarafindan Cengiz Han'a dayanan ve Kabil cevresinde bir kralik kurmus Timurlu sehzade Zahireddin Muhammed Babur (rahimahu Allah), Delhi Sultani Ibrahim Lodi'nin cok daha buyuk ordusunu yendi ve sonradan Babur (Mogol) diye anilan imparatorlugu kurdu. Babur'un kuvveti, yuz bin kadar oldugu ve yuzlerce savas filiyle geldigi soylenen Lodi ordusunun belki beste ya da altida biri kadardi; bu rakamlar geleneksel olup yaklasik degerler olarak okunmalidir. Babur, taktikle ve barutla kazandi. Cagatay Turkcesindeki hatirati Baburname'de anlattigi gibi merkezini, burulmus deri iplerle birbirine baglanmis uzun bir araba hattinin arkasina yerlestirdi; bu duzeni Anadolu yahut Osmanli usulu diye tarif eder. Hattin aralarindan bas topcusu Ustad Ali Kuli sahra toplarini atesledi ve fitilli tufekciler saf saf yaylim atesi acti. Babur, Ibrahim'in saldirmasini gunlerce beklemisti; muharebe gunu safak vakti iki ordu karsilikli saf tuttu. Lodi ordusu ilerleyince toplar ve gurultu fillerini panige surukledi ve Babur'un atlilari, dusman gerisini vurmak icin bozkirin kusatma manevrasi tulugma ile iki kanattan genis bir kavis cizdi. Ogleye dogru Lodi ordusu dagildi; Ibrahim Lodi muharebe meydaninda olduruldu, savasta olen cok az Delhi sultanindan biriydi ve Babur kesik basinin kendisine getirildigini kaydeder. Babur birkac gun icinde Delhi ve Agra'yi ele gecirdi ve hutbe adina okundu. Baburname, modern oncesi dunyanin en buyuk hatiratlarindan biridir ve Babur'un burada kurdugu hanedan, 1857'ye dek uc yuzyildan fazla Hint alt kitasinin buyuk bolumunu yonetecekti. Bu sahne savasi degil, ondan onceki saati tasvir eder: Panipat ovasinin soguk safaginda, devasa Lodi ordusu meydanda saf tutarken Babur'un baglı arabalari, sahra toplari ve fitilli tufekcilerinin dizilip beklemesi.
Ne görüyorsun
Zemin, ufuktaki alcak gunese dogru uzanan duz, kiragili, ekili bir ovadir; Delhi'nin kuzeyinde, kuzey Hindistan'in kalbine giden yol uzerindeki duz aluvyal arazi. Ne tepelik ne acik col; meydanin uzak kenarini soluk bir agac sirasi ve pus belirler.
Uzun bir araba dizisi, yanlari hasir kalkanlarla yukseltilip aralarinda bosluklar birakilarak ip ipe baglanip barikata cevrilmistir. Bu, bir hucumu daha inmeden kirmak icin mevzilenmis, Osmanli ve Orta Asya uygulamasindan alinma savunma amacli bir top hatti, bir araba tabyasidir.
Araba hattinin bir bosluguna yerlestirilmis tekerlekli bir tunc sahra topu ovaya dogru bakar; basinda comelmis bir topcu, yaninda yerde tahta bir barut sandigi vardir. Acik meydanda boyle sahra topcusu, bir Hint savas alani icin hala bir yenilikti.
Toplarin yaninda bir avuc piyade, uzun fitilli tufekleri ve mizraklari dik tutarak beklemektedir. Bunlar, arabalarin arkasindan yaylim atesi acacak fitilli tufekcilerdir; burada henuz emir verilmeden, atese baslamadan saf tutmuslardir.
Ovanin karsisinda buyuk bir ordu, kaldirilmis mizraklar ve sancaklar altinda uzun, sik bir hat halinde dizilmistir; karsisindaki top hattindan cok daha kalabaliktir. Iki ordu da ilk isikta saf tutmus, carpisma henuz baslamamistir; bu, top atesinden onceki dinginliktir.
Arabalara en yakin askerler, Hint-Afgan sultanlik kiyafeti degil, Timurlu uslubunda uzun Orta Asya kaftanlari, kusaklar ve sariklar tasir; bu, Kabil'den inmis bir ordu oldugunu gosterir. Aralarinda, yuzuyle degil rutbesi ve durusuyla belli olan kirmizi kaftanli bir komutan durmaktadir.
Isik, safagin soguk isigidir; gunes ufuktan henuz siyrilmis, otlar kiragiyla agarmistir. Baburname, ordularin sabahin erken saatinde saf tutup carpismaya tutustugunu kaydeder; sahnenin tuttugu da o ilk saattir.
Daha fazla okuma ve çapraz referanslar
Babur, Baburname (Vekayi-i Baburi) (16. yy. basi): Babur'un Cagatay Turkcesindeki kendi hatirati; deri iplerle baglanmis araba hattinin, Ustad Ali Kuli'nin topcusunun, fitilli tufek yaylimlarinin, safak dizilisinin, kusatma manevrasinin ve Ibrahim Lodi'nin olumunun bir gorgu tanigi ve katilimci anlatisi. Birincil kaynak. Galip tarafin kendi anlatisi oldugu yolundaki olagan ihtiyatla, guveni yuksek.
Ebu'l-Fazl, Ekbername (16. yy. sonu): Babur'un torunu Ekber'in resmi tarihi; kurulusu Babur altinda anlatir. Savas anlatisinin sonraki bir Mogol saray teyidi olarak kullanildi. Bu erken olay icin guveni orta.
Nizameddin Ahmed, Tabakat-i Ekberi (16. yy. sonu): Mogol idari tarihi; Lodi savas duzeni ve ordularin olcegi icin capraz kontrol; rakamlar yuvarlak, geleneksel sayilardir.
Stephen F. Dale, The Garden of the Eight Paradises: Babur and the Culture of Empire (Brill, 2004): Babur'un standart modern biyografisi. Taktiklerin tahlili, orduların büyüklüğü ve Hindistan'da barutlu araba tabyasının önemi için kullanıldı.
Iqtidar Alam Khan, Gunpowder and Firearms: Warfare in Medieval India (OUP, 2004): Sahra topçusunun ve fitilli tüfeklerin Hint savaşına girişi ile Panipat'taki araba hattının ve yaylım ateşlerinin teknik rolü için kullanıldı.
William Irvine, The Army of the Indian Moghuls (1903): Mogol askerî teşkilatı üzerine eski bir standart eser; araba hattının inşası, topçu katarı ve fitilli tüfekli piyade için çapraz kaynak. Güveni orta.
GeoSiyer'de buna benzer mekânları tahmin et
İslam tarihinden 360° bir sahneye dal ve nerede — ve ne zaman — gerçekleştiğini haritada işaretle.
GeoSiyer'i Oyna