Siyer

Muhâcirler ile Ensâr'ın Kardeş Kılınması

el-Muâhât, Medine'de Muhâcirler ile Ensâr arasında kardeşlik, hicrî 1

hicrî 1 / 622 MS

Muhâcirler ile Ensâr'ın Kardeş Kılınması için hayalî 360° canlandırmaEğitici tarihî canlandırma

Nerede

Medine'nin (Yesrib) yerleşik mahalleleri ve hurma bahçeleri

24.4672, 39.6111 · OpenStreetMap'te görüntüle

Arka plan

Yesrib'e, bundan sonra Medine, Hicret'ten sonraki ilk aylarda, Hicret'in birinci yılında (622 MS), Hz. Muhammed (s.a.v.), muâhâtı, yani Mekke'de evlerini ve mallarını bırakıp gelen muhâcirler ile onları karşılayan Medineli Ensâr arasında resmî kardeşlik bağını kurdu. İbn İshâk'ın Sîre'si ve İbn Sa'd'ın Tabakāt'ı, her muhâcirin, evini, geçimini ve başlangıçta malını dahi onunla paylaşmaya razı olan Ensâr'dan bir ev sahibiyle kardeş kılındığını kaydeder, kaynakların sıradan akrabalıktan daha yakın diye nitelediği bir bağ; öyle ki ilk dönemde kardeş kılınanların, bu hüküm neshedilip miras kan akrabalarına dönünceye kadar birbirlerine vâris bile oldukları söylenir (müfessirlerin Enfâl sûresiyle (8/75) bağladığı bir hüküm). Ensâr'ın yoksul gelenlere gösterdiği cömertlik, doğrudan Kur'an'da övülür: 'Onlardan önce o yurda yerleşmiş ve imanı gönüllerine sindirmiş olanlar, kendilerine hicret edenleri severler; onlara verilenlerden dolayı içlerinde bir ihtiyaç duymazlar ve kendileri ihtiyaç içinde olsalar bile başkalarını öz nefislerine tercih ederler' (Haşr 59/9). Muâhât, Medine'deki yeni toplumun toplumsal temeliydi; farklı köken ve imkâna sahip iki grubu tek bir vücut hâline getirmiş ve muhâcirlerin âcil yoksulluğunu gidermiştir. Bu sahne bir töreni değil, onun özünü tasvir eder: vahanın yerleşik kerpiç mahalleleri ve hurma bahçeleri, yeni gelenlerle ev sahipleri arasında paylaşılan haneler, mültecileri bağrına basan bir kasabanın sıradan ev işleri. Odakta hiçbir birey yoktur; konu, bağ ve mekândır. En sıkı görsel ahlaka uygun olarak Peygamber (s.a.v.) ve adı geçen sahâbîler tasvir edilmez.

Ne görüyorsun

Güney Arabistan'a özgü bir vaha kasabasının kerpiç avlulu evleri; düz damlı ve duvarlı avlulu, birbirine bitişik yapılmış, sulanan tarlalara açılan, kervan yollarının açık çölü değil, Yesrib'in yerleşik meskûn dokusu.

Ev kümeleri arasında, kuyular ve arklarla beslenen sık hurma bahçeleri ve ekili tarlalar uzanır. Bu yeşillik, sulak bir vaha yerleşimini, Mekke'nin kurak vadisinden gelen muhâcirleri kabul eden tarım kasabasını, işaret eder.

Haneler paylaşılmış gösterilir: iki ailenin eşyası, aletleri ve erzakı tek bir avluda bir araya getirilmiştir, yeni gelenlerle ev sahipleri arasında ortaklaşa kullanılan hurma sepetleri, su testileri ve tarım aletleri.

Adamlar ve haneleri çiftler hâlinde birlikte yerleşmektedir, yeni gelen bir aile, yerli bir ailenin yanına konuk edilmiştir. Sahne, herhangi bir tören ya da topluluk merasimi değil, yeni gelenlerin yerlilerle kasıtlı olarak eşleştirilmesini tasvir eder.

Konu bir yapı değil, toplumsal bir bağdır: Mekke'de her şeyini bırakanlarla vahada evlerini açanların resmî kardeş kılınması. Kur'an, 'kendilerine hicret edenleri seven' ev sahiplerini över (Haşr 59/9).

Işık ve hasada hazır hurmalar, varıştan sonraki ilk mevsime işaret eder; olay, Hicret'ten sonraki ilk yıl, Medine'deki ilk aylara, 622 MS'ye tarihlenir.

Ne istihkâm, ne ordu, ne de çarşı kalabalığı var, odak, ev içleri ve bahçe tarlaları; bir topluluğun mültecileri bağrına basarken yaşadığı sıradan yerleşme hâli.

Daha fazla okuma ve çapraz referanslar

İbn İshâk / İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye (8.-9. yy.): Medine'deki ilk aylarda adı geçen Muhâcir-Ensâr çiftleri arasında kardeşliğin tesisini kaydeder. Hadisenin anlatı temeli.

İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-Kübrâ (9. yy.): Kardeş kılınanların listelerini ve kimin kimi ağırladığına dair ayrıntıyı korur; muâhâtın başlıca prosopografik kaynağı.

Sahîh-i Buhârî (hicrî 3. yy.): Kardeşliğe dair rivayetleri içerir; bir Ensârî ev sahibi ile Muhâcir kardeşi arasında malın paylaşılmasını da (örn. Abdurrahman b. Avf ile Sa'd b. Rebî'in (r.a.) kıssası). Uygulamayı muteber Sünnî gelenek içinde sabit kılar.

Kur'ân-ı Kerîm, Haşr (59/9) ve Enfâl (8/72-75): Ensâr'ın başkalarını kendine tercih edişinin övgüsü ve mü'minler arasındaki velâyet çerçevesi; müfessirler 8/75'i mirasın sonradan kan akrabalarına dönüşüyle bağlar.

Taberî, Târîhu'r-Rusül ve'l-Mülûk (10. yy. başı): Muâhâtı, mescidin inşası ve şehir sözleşmesiyle birlikte ilk Medine aylarının silsilesine yerleştirir.

Ekrem Ziyâ el-Ömerî, el-Müctemau'l-Medenî fî Ahdi'n-Nübüvve (modern Sünnî): Erken Medine toplumu üzerine modern Sünnî inceleme; kardeşliğin, topluluğun temeli olarak toplumsal-tarihsel çerçevelenmesi için kullanıldı.

GeoSiyer'de buna benzer mekânları tahmin et

İslam tarihinden 360° bir sahneye dal ve nerede — ve ne zaman — gerçekleştiğini haritada işaretle.

GeoSiyer'i Oyna